Sinds de oorlog in Oekraïne en de Europese sancties tegen Rusland is de handel met Rusland flink afgenomen. Toch worden er vanuit Nederland via andere landen, zoals Armenië, Kazachstan en Turkije, steeds meer goederen naar Rusland geëxporteerd. Onderzoek van het CBS (Centraal Bureau van de Statistiek) en de Rijksuniversiteit Groningen laat zien dat de export naar deze landen in 2023 maar liefst 90 procent hoger was dan gemiddeld in de jaren 2018-2021. Dit geeft aan dat deze landen vaak worden gebruikt als tussenstation om goederen alsnog in Rusland te krijgen.
Nieuwe kansen voor jonge bedrijven
Met name jonge, kleine bedrijven spelen een grote rol in deze verschuiving. Voor de Russische invasie waren het vooral grote internationale bedrijven die de producten naar Rusland exporteerden. Vanaf het moment dat de sancties zijn ingegaan, hebben kleinere bedrijven de handel overgenomen. Dit zijn vaak tussenhandelaren die zelf niets produceren. Veel van deze bedrijven exporteerden vóór 2022 geen goederen naar deze landen. Door de strengere regels zagen ze echter een kans om nieuwe markten te betreden.
Geëxporteerde producten
De producten die deze Nederlandse bedrijven verhandelen, zijn onder andere machines, elektrische apparaten en drones. Ook de export van schaaldieren en vis is opvallend toegenomen. Hoewel deze bedrijven misschien gewoon nieuwe klanten zoeken, is de kans groot dat de producten via landen, zoals Turkije of Kazachstan, toch in Rusland terechtkomen. Dit blijkt uit de toename van dezelfde exportgoederen vanuit deze landen naar Rusland.
Handhaving blijft een uitdaging
Het is lastig om te bewijzen dat sancties worden omzeild. Russen hebben veel ervaring met het opzetten van slimme handelsroutes, mede door hun samenwerking met landen, zoals Noord-Korea. Advocaat Heleen over de Linden legt uit dat bedrijven vaak wel weten wat er speelt, vooral bij grote bestellingen. Strengere controles door banken en justitie kunnen helpen, maar het blijft moeilijk om te bewijzen dat bedrijven de regels breken. Zelfs als er duidelijk bewijs is, kan een zware maatregel, zoals een inval door de FIOD (de opsporingsdienst van financiële en fiscale criminaliteit), niet zomaar worden uitgevoerd.
Noodzaak van strengere controles
Om sancties goed te kunnen handhaven, is er een betere samenwerking nodig tussen het Openbaar Ministerie, banken en andere controleorganisaties. Zonder strenge controles zullen jonge, kleine bedrijven blijven werken in deze grijze zone. Dit ondermijnt niet alleen de sancties, maar zorgt er ook voor dat de Russische economie blijft draaien, ondanks de Europese beperkingen.
